Από πολιτικός πρόσφυγας, τρομοκράτης για τις αντίπαλες άμυνες

«Εμπαινε Γιούτσο έμπαινε και Γιώργο (σ.σ.: Σιδέρη) κανονιέρη, σα μπαίνετε στα γήπεδα ξέρετε να νικάτε και στα αντίπαλα καρέ τον πανικό σκορπάτε...». Το μπουζούκι του Μανώλη Σαμιώτη και η φωνή της Ανθής Μπουζάνη μετέφεραν σε ένα δισκάκι 45 στροφών κάτι παραπάνω από ένα σύνθημα, που δονούσε το στάδιο «Καραϊσκάκη» τη δεκαετία 1964-1974. Ο αστικός μύθος υποστηρίζει ότι ένας μικρο-πωλητής που γύριζε στις εξέδρες, πότε φωνάζοντας «στραγάλια, φιστίκια, πασατέμπος» και πότε «έμπαινε Γιούτσο», ήταν αυτός που πρώτος εξέφρασε με λέξεις την έξαψη που εισέπραττε κυκλοφορώντας ανάμεσα στους οπαδούς του Ολυμπιακού, την ώρα που προσπαθούσε να βγάλει το μεροκάματο. Ηταν οι στιγμές που αυτό το καθαρόαιμο που γεννήθηκε στο Μακροχώρι της Καστοριάς στις 16 Απριλίου του 1942, αλλά έγινε ποδοσφαιριστής στην Ουγγαρία, εφορμούσε προς την αντίπαλη εστία προκαλώντας πανικό στην άμυνα. Καταγράφηκε λοιπόν στη λαϊκή συνείδηση ως μια ένδειξη λατρείας σε έναν παίκτη που αποτέλεσε εμβληματική φυσιογνωμία της θρυλικής ομάδας του Μάρτον Μπούκοβι, που μνημονεύεται ως μία από τις καλύτερες της βαριάς «ερυθρόλευκης» ιστορίας. Μεταγενέστερα ήρθε το περίφημο «στην πάντα, μπαίνει ο Λοσάντα» και το «Υβ, Υβ, Υβ» που έμειναν να θυμίζουν τις άλλες εποχές του ποδοσφαίρου, τις πιο τρυφερές.

Αυτή είναι η εξέλιξη μιας ιστορίας που εκτός από τραγούδι θα μπορούσε να γίνει και ταινία με κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις. Και που ανασύρθηκε από το χρονοντούλαπο το απόγευμα της περασμένη Τρίτης, τότε που κυκλοφόρησε η θλιβερή είδηση ότι ο Νίκος Γιούτσος έσβησε σε ηλικία 81 ετών, στην Εντατική ιδιωτικού θεραπευτηρίου εξαιτίας ενός πνευμονικού οιδήματος που πήρε άσχημη τροπή. Είκοσι μέρες νοσηλεία, διασωλήνωση, αποχαιρετισμός. Αποχαιρετισμός σε ένα από τα μεγαλύτερα ινδάλματα που πέρασαν όχι μόνο από τον Πειραιά, αλλά και από ολόκληρο το ελληνικό ποδόσφαιρο.Στο «Καραϊσκάκης» κάθε φορά που έπαιρνε την μπάλα ο κόσμος σηκωνόταν, σίγουρος ότι κάτι καλό θα ερχόταν. Για τους αντιπάλους, ειδικά σε μια περίοδο της ελληνικής Ιστορίας που οι πολιτικές ταμπέλες καθόριζαν συμπεριφορές, ο Γιούτσος ήταν ένας «παλιοκομμουνιστής» που... δεν έπρεπε να φύγει ζωντανός. Κάτι τέτοια του φώναζαν για να του σπάσουν το ηθικό, αλλά μάταια. Ο ίδιος τους εξηγούσε με ηρεμία ότι «όσα κι αν μου λέτε δεν με αγγίζουν» και τους... συμβούλευε να βρουν άλλο τρόπο για να τον αναχαιτίσουν.

Το Μακροχώρι, όπου γεννήθηκε, ήταν ανταρτοχώρι. Γι’ αυτό και βομβαρδίστηκε την εποχή του Εμφυλίου από τον κυβερνητικό στρατό που είχε τη συμπαράσταση των Αμερικανών. Οι αντάρτες, για να προστατεύσουν τα μικρά παιδιά τα μετέφεραν (πάνω από 200) σε χώρες του ανατολικού μπλοκ. Ο μικρός Νίκος μαζί με την αδελφή του, Τραγιανή, που είχαν χάσει τον πατέρα τους, τον Λεωνίδα, αποχαιρέτησαν τη μητέρα τους Μαρία και βρέθηκαν στην Ουγγαρία. Σε ένα οικοτροφείο που ήταν και σχολείο. Ο ίδιος, σε συνέντευξή του στο «ΦΩΣ των Σπορ» είχε διηγηθεί πως από τη μία περίμενε ότι κάποια στιγμή θα γύριζε στην πατρίδα του, αλλά από την άλλη η παραμονή του εκεί του έδωσε την ευκαιρία να μπει σε ένα οργανωμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης και αθλητισμού και να παίρνει καλά χρήματα για τα έξοδά του.

Στην πορεία «βαφτίστηκε» Μικλς Γιούτσοφ και με αυτό το όνομα άρχισε να ξεχωρίζει παίζοντας ποδόσφαιρο. Φόρεσε τη φανέλα της προσφυγικής ομάδας «Ολυμπος» με την οποία έγινε γνωστός στην ευρύτερη περιοχή. Τον απέκτησε η Τσεπέλ, μια ομάδα δεύτερης κατηγορίας, η οποία με τη δική του παρουσία έφτασε να κατακτήσει την άνοδο στην Α' Εθνική.

Ο τότε γραμματέας της ελληνικής πρεσβείας στη Βουδαπέστη, που ήξερε ότι ο «Γιούτσοφ» ήταν Ελληνας, μίλησε πρώτα στον προσωπικό του γιατρό, Βασίλη Χατζηγιάννη, που ήταν οπαδός της ΑΕΚ, για το αστέρι που είχε αρχίσει να ανατέλλει και δεν έπρεπε να χαθεί για το ελληνικό ποδόσφαιρο. Η Ενωση μπήκε πρώτη στον χορό. Ομως ο Ολυμπιακός πήρε την πληροφορία και με «όπλο» τα βαρβάτα ονόματα της Αριστεράς που τον υποστήριζαν έκανε τις καθοριστικές κινήσεις το 1964. Ο Αρης Χρυσαφόπουλος, μέλος τότε της διοίκησης του Ολυμπιακού, αριστερός, που είχε ζήσει την κόλαση του Νταχάου, μίλησε στον πρόεδρο Γιώργο Ανδριανόπουλο, ο οποίος απευθύνθηκε στον Μίκη Θεοδωράκη, βουλευτή Πειραιά με την ΕΔΑ, ο οποίος με τη σειρά του κινητοποίησε μια άλλη εμβληματική φυσιογνωμία της παράταξης, τον Μανώλη Γλέζο. Στον πάγκο της ομάδας του Πειραιά καθόταν ο Ούγγρος Ναντόρ Τσιέρνα, ένα δεδομένο που αυτόματα έδινε στους Πειραιώτες συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι του «δικεφάλου». Το μεγαλύτερο εμπόδιο ήταν να επαναπατριστεί, γιατί στη μετεμφυλιακή Ελλάδα απαγορευόταν η έκδοση βίζας για την επάνοδο των «πολιτικών προσφύγων». Ομως η επιμονή και το δαιμόνιο, χαρακτηριστικά ανθρώπων που είχαν μάθει να ελίσσονται για να επιβιώσουν, έδρασαν και πάλι. Μια φωτογραφία από ουγγρική εφημερίδα και μια ολόκληρη επιχείρηση για να βγει ένα διαβατήριο μιας χρήσης με το ελληνικό όνομα (Γιούτσος) έδωσαν την ευκαιρία στον 22χρονο ταλαντούχο ποδοσφαιριστή να γευτεί το νόστιμον ήμαρ.

Το πρώτο του παιχνίδι με τη φανέλα του Ολυμπιακού καταγράφεται στις 21 Οκτωβρίου 1964, σε ένα φιλικό με αντίπαλο τον Βύζαντα Μεγάρων. Και μάλιστα σκόραρε. Το επίσημο ντεμπούτο του το έκανε στις 10 Ιανουαρίου 1965 κόντρα στον Παναθηναϊκό. Από εκεί και πέρα όλα τα κατορθώματά του είναι καταγεγραμμένα στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου. Ο Μπούκοβι, Ούγγρος κι αυτός, βάσισε την επιθετική ισχύ της «μηχανής» που παρουσίασε στην τριπλέτα Γιούτσος - Σιδέρης - Μποτίνος. Τέσσερα πρωταθλήματα και τέσσερα Κύπελλα ήταν ο απολογισμός, όμως οι αναμνήσεις για την μπάλα που έπαιξε εκείνη η ομάδα έχουν καταγραφεί ως μια ισχυρή παρακαταθήκη στη μνήμη του σκληρού «ερυθρόλευκου» δίσκου, εξελίσσοντας το DNA του συλλόγου. Παράλληλα, φόρεσε 15 φορές τη φανέλα της Εθνικής Ελλάδας και σημείωσε 6 γκολ. Το ντεμπούτο του πραγματοποιήθηκε στις 23 Μαΐου 1965 στον εκτός έδρας αγώνα εναντίον της ΕΣΣΔ, για τα προκριματικά του Μουντιάλ 1966.

Μια ένδοξη καριέρα τελείωσε άδοξα, τo καλοκαίρι του 1974. Ο Γιούτσος διαφώνησε με τον προπονητή Λάκη Πετρόπουλο, πριν από τον χαμένο τελικό Κυπέλλου με τον ΠΑΟΚ, και αποχώρησε από το ξενοδοχείο. Ούτε ακολούθησε την αποστολή που ταξίδεψε για την προετοιμασία της επόμενης σεζόν, στη Γερμανία.

Απλώς για να τελειώσει την καριέρα του φόρεσε για δύο χρόνια τη φανέλα του Εθνικού.